برای تجارت الکترونیک تعاریف زیادی وجود دارد . بر خلاف مباحثی چون تحقیق در عملیات یا کنترل پروژه که دوران رشد و تغییر و تحول خود را طی کرده اند اینترنت و مباحث زاییده ی آن هنوز در حال تغییر هستند و بنا بر این تعاریف آن ها نیز در این سیر تحولی در هر دوره از زمان دستخوش دگرگونی می شود . در بین تعاریف موجود از تجارت الکترونیک کامل ترین آن ها عبارت است از : خرید و فروش و تبادل هر گونه کالا ، خدمات و یا اطلاعات از طریق شبکه های کامپیوتری از جمله اینترنت . این تعریف همان گونه که ملاحظه می کنید بسیار جامع و فراگیر است به گونه ای که مباحثی چون : e-learning , e-medicine ، e-government و ... را نیز تحت پوشش قرار می دهد . و تنها اینترنت را به عنوان ابزار معرفی نمی کند بلکه این عمل را از طریق هر گونه شبکه ی کامپیوتری ممکن می داند .

شاید کمتر کسی تصور می کرد که اختراع رایانه چنان تحولی در زندگی بشر ایجاد کند که تمام ابعاد زندگی وی را تحت تاثیر خود قرار دهد . اولین ثمره‌ی این انقلاب تکنولوژیکی ، اینترنت – پدیده‌ای که ایده‌ ی شکل ‌گیری آن از جنگ جهانی دوم شکل گرفت - بود . شبکه‌ های اولیه ( آپارنت ) دارای host نبودند و تمامی کامپیوتر ها نقش میزبان را ایفا می‌ کردند و در عین‌ حال می توانستند به حافظه ی یکدیگر دسترسی یابند . با رشد اینترنت و ایجاد شبکه های پیشرفته ی امروزی ، موضوع تکنولوژی اطلاعات یا IT مطرح شد و به‌تدریج تمام مسائل را تحت تاثیر خود قرار داد . IT در مدیریت سازمانی ، تکنولوژی اطلاعات در ساخت ، آموزش از راه دور ، تجارت الکترونیکی ، پیشرفت های سخت افزاری و ... از جمله موضوعات مطرح در زمینه ‌ی این فن‌ آوری جدید می‌ باشند .

همانطور که ذکر شد تجارت الکترونیک نیز از جمله ابداعات نوین بشری است که در دهه اخیر ، نقش تعیین‌ کننده‌ ای در تمامی انواع تجارت و معاملات بازی کرده ‌است . تجارت الکترونیک در واقع به معنای فروش کالا و خدمات بصورت Online و از طریق اینترنت می‌ باشد . به بیان دیگر تجارت الکترونیک ، از قابلیت ‌های اینترنت برای ارتقا و بهبود فرآیند های تجاری استفاده می ‌کند .

انواع مدل های این شکل جدید تجارت شامل G2G , G2C , B2B , C2C , B2C و ... ، تمامی اجزای یک جامعه اعم از افراد عادی تا ارگان‌ های بزرگ دولتی را به یکدیگر پیوند داده است . C نمایانگر خریدار , B نمایانگر شرکت‌ های خصوصی وG  نشان‌ دهنده ارگان‌ های دولتی است . مدل C2C در واقع همان مزایده Online است که قابلیت مبادله کردن هر نوع کالای مورد توافق طرفین را دارد . طرفین این معامله هر دو از افراد عادی هستند . مدل های B2B , B2C نیز قابلیت ارائه هر نوع محصولی را بر وب دارا هستند . در مدل B2B دو شرکت به مبادله تجاری با یکدیگر می پردازند و مدل B2C امکان تجارت الکترونیک را بین یک شرکت و یک مشتری را فراهم می کند . با توجه به دولتی بودن بیشتر خدمات در ایران و امکان ابتکار عمل بیشتر آن ها ، پیاده سازی مدل G2G که تبادل کالا و خدمات میان نهاد های دولتی را امکان ‌پذیر می‌ سازد را محتمل ‌تر می‌نماید .

در تمامی سیستم‌ های یاد شده اجزای مشترکی وجود دارد که تشکیل‌ دهنده بدنه‌ ی اصلی آن ها هستند . ایجاد یک سایت به عنوان فروشگاه الکترونیکی بر روی اینترنت ، طراحی هدف و یک برنامه استراتژیک برای شروع و ادامه کار فروشگاه ، پیروی و استفاده از اصول و روش های مناسب بازار یابی در اینترنت ، ایجاد زیر ساخت ‌های امنیتی برای محافظت سایت و ایمن سازی مراحل مبادله ی اطلاعات ، انتخاب شیوه ی مناسب پرداخت در اینترنت ، شیوه های جدید توزیع کالا ، انتخاب سرور و host مناسب و ... از ارکان جدا‌ ناشدنی این شیوه ‌ی نوین تجارت می باشند که در مدل ‌های ذکر شده به تناسب نقش پر رنگ ‌تر یا کم رنگ ‌تری می‌ یابند .

اما در بعد دیگر پیاده‌ سازی و استفاده از این فن ‌آوری جدید نیازمند ایجاد بستر های فکری و فرهنگی جهت پذیرش آن از طرف جامعه ، رفع موانع حقوقی و قانونی و تامین پیش ‌نیاز های سخت‌ افزاری و نرم‌ افزاری می باشد . به عنوان مثال Server یا Network پشتیبانی ‌کننده‌ ی مناسب , سیستم پرداخت متناسب در کشور و همچنین سرعت بالای دسترسی به شبکه از ملزومات فنی یک تجارت الکترونیک محسوب می شوند .

یک فروشگاه اینترنتی دارای امکانات ویژه ای است :

• بر خلاف فروشگاه‌ های واقعی فردی به نام فروشنده در آن وجود ندارد .
• ساعات کار آن شبانه روزی و در تمام ایام هفته است .
• مشتری‌ های آن از تمام نقاط دنیا و با فرهنگ‌ ها و سلایق متفاوتی هستند .
• به علت ارتقاء قابلیت ‌های فنی محیط ( اینترنت ) تولید کنندگان می ‌توانند به صورت کارا تر و موثر تر به معرفی و عرضه ‌ی محصولات خود بپردازند .
• پست الکترونیکی یک شیوه ‌ی کارا در بازار یابی مستقیم ( direct marketing ) به شمار می‌ آید .
• از طریق گروه ‌های خبری ( News Groups ) و گروه ‌های بحث و تبادل نظر ( discussion groups ) امکان ایجاد رابطه ‌ای تعاملی بین تولید کنندگان و مصرف ‌کنندگان وجود دارد . ...

بهره‌ گیری از هر یک از این امکانات نیازمند ایجاد ساختار های فرهنگی لازم چه در میان مشتریان و چه در میان صاحبان بازار می‌ باشد .

یکی از بخش های مهم تجارت الکترونیک سیستم پرداخت است . برای پرداختی به دور از اشکال بر شبکه جهانی وب , یک سیستم پرداخت می بایست علاوه بر دارا بودن امکانات تکنولوژیکی مناسب از قبیل کارت‌ های هوشمند  ،کارت ‌های اعتباری , چک ‌های الکترونیکی ، پول ‌های الکترونیکی و ... باید از لحاظ امنیتی نیز قابل اطمینان باشد . استفاده از شیوه های مبهم سازی اطلاعات مبادله شده ‌ی کارت‌های اعتباری ، استفاده از امضای الکترونیکی ، استفاده از پروتکل‌ های SSL و SET ، استفاده از تکنیک ‌های رمز گذاری ( Encryption ) ، استفاده از کیف ‌های الکترونیکی دارای نگهبان و ... از جمله روش‌های امنیتی مطرح در این زمینه می‌باشد . طراحی وب سایت مربوط با توجه به سلایق و نیاز های مشتریان از عوامل مهم در موفقیت یک تجارت الکترونیک است . بدیهی است که ابتکار فروشنده در به کار بردن راه کار های مناسب برای متقاعد کردن بازدید کننده در خرید از طریق وب , بطور مثال وجود عکس و اطلاعات لازم در مورد محصول ضروری است . همچنین می‌ بایست در مورد نحوه ‌ی جذب و حفظ مشتریان با توجه به خصوصیات یک بازار رقابتی جهانی به راهکار هایی موثر و کارا اندیشید . استفاده از قلم‌های متناسب با موضوع فعالیت ، انتخاب مناسب رنگ ‌ها با توجه به خصوصیات فرهنگی ، استفاده از فاکتور های جذاب مانند گرافیک تصویری مناسب ، توزیع متناسب اطلاعات و عکس‌ ها ، ایجاد محیط‌ های تعاملی مانند گروه ‌های بحث و تبادل افکار و بسیاری از نکات دیگر می تواند در جذب و متقاعد کردن مشتری به خرید از سایت شما موثر باشد .

ورود به یک بازار جهانی نیازمند برنامه‌ای دقیق و حساب شده است . همانطور که در قبل اشاره شد یکی از مهم ‌ترین و زیر بنایی ‌ترین مسائلی که باید در راه اندازی یک فروشگاه مبتنی بر وب مورد بررسی قرار گیرد ، استراتژی ‌های راه اندازی فروشگاه است . به طور کلی این استراتژی‌ ها به دو دسته استراتژی های قبل از شروع فعالیت‌ های تجاری در اینترنت و استراتژی ‌های در حین فعالیت ‌های تجاری تقسیم می شوند :

1- استراتژی ‌های قبل از شروع فعالیت ‌های تجاری

این بخش شامل کلیه راهکار ها و تصمیماتی است که پیش از شروع فعالیت فروش ‌باید مد نظر قرار گیرد . این بخش در حکم پایه و ستون یک ساختمان است که پی و اساس مجموعه را تشکیل می‌ دهد . بنا بر این در صورت اهمال ‌کاری و یا عدم صرف زمان و دقت کافی در این امر در آینده لطمات زیادی را به سیستم طراحی شده وارد خواهد آورد . این قسمت شامل دو بخش عمده ‌ی توسعه ‌ی محصول و توسعه ‌ی سایت می ‌باشند .

2- استراتژی‌ های در حین فعالیت ‌های تجاری

آخرین مرحله و شاید مهمترین فاز کار را فعالیت‌ های در حین فروش تشکیل می ‌دهند . استراتژی ‌های موجود در این بخش به دو بخش استراتژی‌ های کوتاه مدت و بلند مدت تقسیم ‌بندی می‌ شوند :

1-2 اهداف کوتاه مدت استراتژی ‌های فروش آن هایی هستند که به طور موقتی شما را در کوران فعالیت‌ها نگه می دارند . این نکته باید همواره مد نظر قرار بگیرد که اینگونه استراتژی‌ ها شاید بتواند برای مدت کوتاهی حضور شما را در جریان رقابت استمرار بخشد اما به هیچ وجه نمی‌ تواند تضمین کننده حضور دائمتان در این عرصه باشند .

2-2 اهداف بلند مدت استراتژی ‌های فروش آن هایی هستند که باعث حضور مستمر شما در جریان مبادلات می‌شود . این استراتژی ‌ها هر سال با ایجاد نتایج جدید در این راه همراه خواهد بود .

نویسنده : بابک خسرو شاهی

نوشته شده توسط مدیریت در جمعه 1384/07/08 |